Nawykowe zwichnięcie barku to problem, w którym po pierwszym urazie dochodzi do kolejnych epizodów zwichnięcia stawu ramiennego. Czasami wystarczy stosunkowo niewielki ruch, gwałtowne uniesienie ręki albo określone ustawienie kończyny, aby ponownie doszło do utraty prawidłowej stabilności stawu. Problem może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie, pracę oraz uprawianie sportu. Pacjent często zaczyna unikać określonych ruchów w obawie przed kolejnym urazem. Leczenie zależy między innymi od przyczyny niestabilności, wieku, aktywności oraz częstotliwości zwichnięć. W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie operacyjne, po którym bardzo ważną rolę odgrywa odpowiednio zaplanowana rehabilitacja. Jednym z jej elementów, jeżeli istnieją odpowiednie wskazania specjalisty, może być stopniowa bierna mobilizacja barku z wykorzystaniem szyny CPM.

Czym jest nawykowe zwichnięcie barku i dlaczego uraz może się powtarzać?

Staw ramienny charakteryzuje się bardzo dużym zakresem ruchomości. Możemy swobodnie unosić kończynę górną, wykonywać ruchy rotacyjne, sięgać za plecy czy pracować ręką ponad głową. Tak duża mobilność ma jednak swoją cenę – stabilność barku zależy od współdziałania wielu struktur, między innymi torebki stawowej, obrąbka stawowego, więzadeł i mięśni. Gdy podczas urazu głowa kości ramiennej przemieszcza się poza swoje prawidłowe położenie względem panewki, dochodzi do zwichnięcia. Pierwszy epizod często jest następstwem upadku, wypadku albo gwałtownego ruchu podczas aktywności fizycznej. Szczególnie narażone są osoby uprawiające sporty kontaktowe oraz dyscypliny wymagające dynamicznej pracy kończyn górnych.

Pierwsze zwichnięcie nie zawsze pozostaje jednorazowym zdarzeniem. Podczas urazu mogą zostać uszkodzone struktury odpowiedzialne za stabilizację barku. Jeżeli staw staje się mniej stabilny, zwiększa się ryzyko kolejnych epizodów. Właśnie wtedy mówi się o nawracającej lub nawykowej niestabilności barku. Kolejne zwichnięcie może pojawić się przy znacznie mniejszej sile niż za pierwszym razem. U niektórych osób występuje podczas uprawiania sportu, natomiast u innych problem mogą wywoływać nawet czynności wykonywane w życiu codziennym. Charakterystyczne jest również poczucie niepewności podczas ustawiania ręki w określonych pozycjach. Pacjent może mieć wrażenie, że bark za chwilę „wyskoczy”, dlatego odruchowo ogranicza zakres wykonywanego ruchu. Ryzyko nawrotów zależy od wielu czynników. Znaczenie może mieć wiek, rodzaj pierwszego urazu, stopień uszkodzenia struktur stabilizujących oraz poziom aktywności fizycznej. U osób młodych i aktywnych powtarzające się zwichnięcia mogą szczególnie mocno ograniczać możliwość powrotu do sportu. Każdy kolejny epizod powinien być traktowany poważnie, ponieważ powtarzające się urazy mogą prowadzić do dalszych uszkodzeń w obrębie stawu. Dlatego nawykowego zwichnięcia barku nie należy sprowadzać wyłącznie do problemu polegającego na tym, że staw łatwo można ponownie nastawić. Konieczne jest ustalenie przyczyny jego niestabilności i dobranie odpowiedniej metody postępowania.

Diagnostyka opiera się przede wszystkim na badaniu ortopedycznym oraz odpowiednio dobranych badaniach obrazowych. Lekarz może ocenić nie tylko aktualne ustawienie stawu, ale również stan struktur, które odpowiadają za jego stabilność. Ma to szczególne znaczenie przy podejmowaniu decyzji dotyczącej dalszego leczenia. U części pacjentów możliwe jest postępowanie zachowawcze, obejmujące między innymi fizjoterapię i ćwiczenia wzmacniające. Jeżeli jednak niestabilność jest znaczna, zwichnięcia wielokrotnie się powtarzają albo występują istotne uszkodzenia struktur stawu, lekarz może rozważyć leczenie operacyjne.

Nawykowe zwichnięcie barku – leczenie i powrót do pełnego zakresu ruchu

Sposób leczenia nawykowego zwichnięcia barku powinien być dostosowany do konkretnego przypadku. Nie istnieje jeden schemat odpowiedni dla wszystkich pacjentów. Znaczenie ma między innymi liczba przebytych zwichnięć, rodzaj niestabilności, charakter zmian w obrębie stawu, wiek oraz oczekiwany poziom aktywności po zakończeniu leczenia. Inne wymagania może mieć osoba prowadząca spokojny tryb życia, a inne zawodnik dyscypliny, w której bark jest regularnie poddawany znacznym obciążeniom. Podstawowym celem jest odzyskanie możliwie dobrej stabilności stawu przy jednoczesnym zachowaniu potrzebnego zakresu ruchu.

W przypadku leczenia zachowawczego istotną rolę odgrywa fizjoterapia. Jej zadaniem jest między innymi poprawa kontroli ruchu, wzmocnienie mięśni odpowiadających za stabilizację barku oraz stopniowe przygotowanie pacjenta do codziennych obciążeń. Sam fakt, że po zwichnięciu ból przestał być odczuwalny, nie oznacza jeszcze odzyskania pełnej sprawności. Jeżeli nie zostanie przywrócona odpowiednia stabilizacja, problem może ponownie pojawić się przy bardziej wymagającym ruchu. Dlatego rehabilitacja powinna być prowadzona systematycznie i uwzględniać nie tylko sam staw ramienny, ale również pracę całej obręczy barkowej. W określonych sytuacjach rozwiązaniem może być operacyjna stabilizacja barku. Po zabiegu rozpoczyna się kolejny istotny etap, czyli rehabilitacja. Jej przebieg zależy od rodzaju wykonanej procedury oraz zaleceń operatora. Początkowo konieczna może być ochrona naprawionych struktur i ograniczenie niektórych ruchów. Następnie wprowadzane są kolejne formy mobilizacji. Bardzo ważne jest zachowanie właściwego tempa. Z jednej strony należy chronić tkanki w okresie ich gojenia, a z drugiej przeciwdziałać nadmiernemu ograniczeniu ruchomości. Dlatego zakres ćwiczeń powinien być zwiększany zgodnie z indywidualnym planem.

Jedną z form pracy nad ruchomością stawu może być ruch bierny. W takim przypadku pacjent nie wykonuje ruchu samodzielnie poprzez aktywną pracę mięśni – kończyna jest poruszana przez fizjoterapeutę albo odpowiednie urządzenie rehabilitacyjne. Pozwala to prowadzić kontrolowaną mobilizację w zakresie określonym przez specjalistę. Ruch bierny może być jednym z etapów poprzedzających bardziej aktywną rehabilitację. W dalszej kolejności wprowadza się między innymi ćwiczenia aktywne oraz wzmacnianie struktur odpowiadających za stabilność stawu. Powrót do pełnej sprawności po leczeniu nawykowego zwichnięcia barku jest procesem. Szczególnie w przypadku osób aktywnych fizycznie celem nie powinno być wyłącznie odzyskanie możliwości swobodnego poruszania ręką podczas codziennych czynności. Bark musi być przygotowany do większych obciążeń, dynamicznych ruchów oraz sytuacji charakterystycznych dla konkretnej dyscypliny sportowej. Zbyt wczesny powrót do pełnej aktywności może zwiększać ryzyko problemów. Dlatego kolejne etapy rehabilitacji powinny wynikać z rzeczywistego stanu stawu, a nie tylko z czasu, jaki upłynął od urazu lub zabiegu.

Szyna CPM na bark w rehabilitacji po zwichnięciu i operacji barku

W rehabilitacji po urazach i zabiegach dotyczących barku może być wykorzystywana szyna CPM. Skrót CPM pochodzi od Continuous Passive Motion, czyli ciągłego ruchu biernego. Urządzenie umożliwia wykonywanie kontrolowanych, powtarzalnych ruchów bez konieczności aktywnego angażowania mięśni przez pacjenta. Zastosowanie szyny oraz moment rozpoczęcia terapii powinny być zawsze uzgodnione z lekarzem lub fizjoterapeutą, szczególnie po operacyjnej stabilizacji barku. W pierwszych etapach rekonwalescencji istotna jest bowiem ochrona struktur poddanych leczeniu i przestrzeganie ograniczeń dotyczących dopuszczalnego zakresu ruchu.

Szyna CPM może pozwalać na precyzyjne dostosowanie parametrów terapii do aktualnego etapu usprawniania. Zakres wykonywanego ruchu może być początkowo niewielki, a następnie stopniowo zwiększany zgodnie z zaleceniami specjalisty. Kontrolować można również inne parametry pracy urządzenia. Takie rozwiązanie jest przydatne szczególnie wtedy, gdy rehabilitacja wymaga regularnego wykonywania ruchu biernego. Nie oznacza to jednak, że szyna CPM zastępuje tradycyjną fizjoterapię. Jest narzędziem, które może uzupełniać zaplanowany program usprawniania. W ACTIV-MED dostępna jest możliwość wynajęcia szyny CPM przeznaczonej do rehabilitacji barku. Rozwiązanie może być przydatne dla pacjentów, którzy zgodnie z zaleceniami specjalisty mają wykonywać bierną mobilizację również w domu. Wynajem pozwala korzystać ze specjalistycznego sprzętu przez okres potrzebny w danym etapie rehabilitacji bez konieczności jego zakupu. Szyny CPM na bark znajdują zastosowanie w rehabilitacji po różnych urazach i zabiegach w obrębie stawu, dlatego urządzenie może być brane pod uwagę także podczas powrotu do sprawności po leczeniu niestabilności i nawykowego zwichnięcia barku. W przypadku rehabilitacji po operacji nawykowego zwichnięcia szczególne znaczenie ma przestrzeganie zaleceń dotyczących dopuszczalnego ruchu. Nie należy samodzielnie zwiększać zakresu pracy urządzenia tylko dlatego, że wykonywany ruch nie powoduje bólu. Naprawione podczas operacji struktury potrzebują czasu na wygojenie, a tempo zwiększania ruchomości powinno wynikać z przyjętego protokołu rehabilitacyjnego. Szyna CPM daje możliwość prowadzenia ruchu w kontrolowany sposób, jednak wartości ustawień powinny odpowiadać wskazaniom otrzymanym od lekarza lub fizjoterapeuty.

Rehabilitacja po nawykowym zwichnięciu barku nie kończy się wraz z odzyskaniem podstawowej ruchomości. Kolejnym zadaniem jest odbudowa siły mięśniowej, stabilizacji oraz prawidłowej kontroli kończyny podczas coraz bardziej wymagających czynności. Osoby uprawiające sport mogą następnie przechodzić do ćwiczeń specyficznych dla danej dyscypliny. Wczesna mobilizacja, ćwiczenia aktywne, wzmacnianie oraz trening funkcjonalny stanowią różne etapy jednego procesu i powinny być dobierane do aktualnego stanu pacjenta. Jeżeli na określonym etapie zalecono wykonywanie ruchu biernego, wynajem szyny CPM na bark w ACTIV-MED może umożliwić prowadzenie tej części rehabilitacji także w warunkach domowych. Najważniejsze pozostaje jednak indywidualne dobranie terapii, ponieważ przy nawykowym zwichnięciu celem jest nie tylko odzyskanie ruchomości barku, ale przede wszystkim bezpieczny powrót do sprawności przy zachowaniu możliwie dobrej stabilności stawu.