Tlenoterapia w domu jeszcze niedawno kojarzyła się głównie z ciężkimi butlami. Dziś wiele osób korzysta z koncentratora tlenu. To urządzenie samo wytwarza tlen z powietrza w pomieszczeniu, dlatego nie trzeba go uzupełniać ani wymieniać. Jeśli lekarz zalecił tlenoterapię Tobie albo Twojemu bliskiemu, na pewno chcesz wiedzieć, jak działa taki sprzęt. Poniżej wyjaśniamy to prostym językiem, krok po kroku.

Koncentrator tlenu: czym jest to urządzenie?

Koncentrator tlenu to urządzenie medyczne, które pobiera powietrze z otoczenia i zwiększa w nim stężenie tlenu. Powietrze, którym oddychamy, zawiera około 21% tlenu. Resztę stanowi głównie azot. Koncentrator oddziela azot od tlenu i podaje pacjentowi gaz o stężeniu tlenu przekraczającym 90%.

Urządzenie zasilane jest z gniazdka elektrycznego. Dopóki ma prąd, może pracować bez przerwy, nawet przez całą dobę. Nie wymaga dostaw butli ani napełniania. To duża wygoda dla chorego i jego rodziny.

Wyglądem przypomina niewielką szafkę na kółkach. Z przodu znajduje się panel z włącznikiem i przepływomierzem, a obok niego wyjście tlenu. Do wyjścia podłącza się przewód zakończony kaniulą donosową lub maską.

Koncentrator tlenu: do czego służy?

Głównym zadaniem koncentratora jest uzupełnianie niedoboru tlenu w organizmie. Gdy płuca lub serce nie pracują prawidłowo, krew przenosi za mało tlenu. Pojawia się duszność i szybkie męczenie się. Narządy i mięśnie dostają mniej tlenu, niż potrzebują.

Lekarz zaleca tlenoterapię domową najczęściej w przypadku:

• przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP),
• zaawansowanej niewydolności serca,
• włóknienia płuc i innych chorób śródmiąższowych,
• rekonwalescencji po ciężkich infekcjach układu oddechowego.

Regularne podawanie tlenu zmniejsza duszność i poprawia samopoczucie. Chory ma więcej sił na codzienne czynności i lepiej śpi. Wiele osób odzyskuje dzięki temu część samodzielności.

Pamiętaj, że koncentrator tlenu to sprzęt medyczny. O tym, czy chory go potrzebuje, decyduje lekarz. On też ustala przepływ tlenu i liczbę godzin terapii w ciągu doby. Tlen podawany bez wskazań lub w zbyt dużej ilości może zaszkodzić.

Jakie korzyści daje koncentrator tlenu w domu?

Terapia w domu jest dla wielu chorych dużo wygodniejsza od pobytu w szpitalu. Pacjent przebywa w znanym otoczeniu, wśród bliskich. Może korzystać z tlenu wtedy, gdy zalecił to lekarz, także w nocy. Nie musi czekać na dostawę butli ani pilnować ich wymiany.

Koncentrator stacjonarny nie wymaga też skomplikowanej obsługi. Wystarczy go włączyć i ustawić przepływ zalecony przez lekarza. Opiekun szybko uczy się podstawowych czynności, takich jak napełnianie nawilżacza czy czyszczenie filtra. Dzięki temu cała rodzina czuje się pewniej, a chory zyskuje większy komfort.

Jak działa koncentrator tlenu? Zasada działania krok po kroku

Na pierwszy rzut oka koncentrator wydaje się skomplikowany. Jego zasada działania jest jednak dość prosta. Urządzenie najpierw oczyszcza i spręża powietrze. Potem usuwa z niego azot i podaje choremu tlen.

1. Pobranie i filtrowanie powietrza

Koncentrator zasysa powietrze z pomieszczenia przez otwory w obudowie. Na wlocie znajduje się filtr wstępny. Zatrzymuje on kurz i inne większe zanieczyszczenia. W środku powietrze przechodzi jeszcze przez dokładniejsze filtry. Dzięki nim do dalszych etapów trafia czyste powietrze.

2. Sprężanie powietrza

Oczyszczone powietrze trafia do sprężarki, czyli kompresora. Sprężarka zwiększa jego ciśnienie. To właśnie ona odpowiada za charakterystyczny szum pracującego urządzenia. Sprężone powietrze jest potrzebne na kolejnym etapie, w którym następuje oddzielanie azotu.

3. Oddzielanie azotu na sitach molekularnych

To najważniejsza część koncentratora. Wewnątrz znajdują się dwie kolumny wypełnione zeolitem. Zeolit to mineralny materiał o bardzo drobnych porach. Pod ciśnieniem zatrzymuje cząsteczki azotu, a tlen przepuszcza dalej. Takie kolumny nazywa się sitami molekularnymi.

Sita pracują na zmianę. Gdy jedno zatrzymuje azot, drugie się oczyszcza. Ciśnienie w nim spada, a zgromadzony azot wraca do pomieszczenia. Po kilku sekundach sita zamieniają się rolami. Dzięki temu urządzenie wytwarza tlen bez przerwy. Tę metodę nazywa się adsorpcją zmiennociśnieniową, w skrócie PSA.

Azot wypuszczany z urządzenia jest zupełnie bezpieczny. Stanowi przecież większą część powietrza, którym oddychamy każdego dnia.

4. Zbiornik i regulacja przepływu

Oczyszczony tlen trafia do niewielkiego zbiornika. Tam gromadzi się zapas gazu o stałym ciśnieniu. Ze zbiornika tlen płynie do przepływomierza. Przepływomierz pozwala ustawić ilość tlenu podawanego pacjentowi w litrach na minutę. Najczęściej ma postać pokrętła i przezroczystej rurki z kulką.

5. Nawilżanie i podanie tlenu choremu

Tlen z koncentratora jest suchy. Przy dłuższej terapii może wysuszać śluzówkę nosa. Dlatego między urządzeniem a przewodem często montuje się nawilżacz. To pojemnik z wodą, przez który przepływa tlen. Gaz nabiera wilgoci i jest przyjemniejszy podczas oddychania.

Na końcu tlen płynie przewodem do kaniuli donosowej lub maski. Pacjent oddycha nim normalnie, bez żadnego wysiłku.

Jakie stężenie tlenu daje koncentrator?

Dobry koncentrator stacjonarny dostarcza tlen o stężeniu zwykle od około 90 do 96%. Stężenie zależy od ustawionego przepływu. Przy niskim przepływie jest najwyższe, przy maksymalnym może nieznacznie spaść. To normalne zjawisko.

Większość urządzeń domowych zapewnia przepływ do 5 litrów na minutę. Modele o wyższej wydajności stosuje się u pacjentów o większym zapotrzebowaniu na tlen. Nowoczesne koncentratory mają czujnik stężenia tlenu. Gdy stężenie spada poniżej bezpiecznego poziomu, urządzenie włącza alarm.

Koncentrator stacjonarny a przenośny

Koncentratory dzielą się na dwa główne typy. Różnią się wielkością i sposobem podawania tlenu.

Koncentrator stacjonarny przeznaczony jest do używania w domu. Pracuje z sieci elektrycznej i podaje tlen przepływem ciągłym. Tlen płynie stale, niezależnie od tego, czy chory robi wdech, czy wydech. Taki model sprawdza się przy długiej, codziennej terapii, także podczas snu. Choć waży kilkanaście kilogramów, łatwo go przestawić. Większość modeli ma uchwyt i kółka.

Koncentrator przenośny jest mały i zasilany z akumulatora. Chory może zabrać go na spacer albo w podróż. Najczęściej podaje tlen dawkami, tylko w chwili wdechu. Ma też zwykle mniejszą wydajność. Nie każdemu pacjentowi wystarczy, dlatego jego wybór należy uzgodnić z lekarzem.

Koncentrator tlenu czy butla z tlenem?

Butla zawiera określoną ilość sprężonego tlenu. Gdy się opróżni, trzeba ją wymienić lub napełnić. Przy całodobowej terapii oznacza to częste dostawy i stałą kontrolę zapasu.

Koncentrator wytwarza tlen na bieżąco. Wystarczy mu prąd i regularne czyszczenie filtrów. Nie musisz pilnować, ile tlenu zostało, ani przechowywać w domu ciężkich butli. Dlatego przy długotrwałej tlenoterapii domowej koncentrator jest zwykle wygodniejszym rozwiązaniem. Butla przydaje się raczej jako zapas na wypadek braku prądu albo na krótkie wyjścia.

Bezpieczeństwo podczas korzystania z koncentratora

Tlen sam nie płonie, ale silnie podtrzymuje ogień. Z tego powodu przy koncentratorze obowiązuje kilka prostych zasad.

• Nie pal tytoniu i nie używaj otwartego ognia w pobliżu urządzenia.
• Ustaw koncentrator z dala od kuchenki i grzejników.
• Zapewnij wolną przestrzeń wokół obudowy, aby urządzenie się nie przegrzewało.
• Nie smaruj twarzy kosmetykami na bazie olejów ani wazeliną.

Dokładny sposób przygotowania i obsługi urządzenia opisaliśmy w poradniku Koncentrator tlenu – jak ustawić i używać?.

Wypożyczenie koncentratora tlenu

Tlenoterapia domowa często trwa tygodnie albo miesiące. Zakup urządzenia to spory wydatek, dlatego wiele rodzin wybiera wypożyczenie. Płacisz tylko za czas, w którym sprzęt jest potrzebny. Gdy stan chorego się poprawi, po prostu oddajesz urządzenie.

W Activ-Med wypożyczysz stacjonarne koncentratory tlenu renomowanych producentów. Zapewniają przepływ do 5 litrów tlenu na minutę i są bardzo proste w obsłudze. Dzięki wbudowanemu uchwytowi i małym kółkom łatwo przestawisz je z pokoju do pokoju. Możesz używać ich samodzielnie albo z nawilżaczem. Alarm świetlny i dźwiękowy ostrzega przed spadkiem stężenia tlenu lub usterką urządzenia. Chory śpi wtedy spokojniej, a Ty masz pewność, że terapia przebiega prawidłowo.

Dowozimy sprzęt i pokazujemy, jak go obsługiwać. Nie pobieramy kaucji. Jeśli nie wiesz, który koncentrator wybrać, zadzwoń do nas. Pomożemy Ci dobrać urządzenie do zaleceń lekarza.

Najczęściej zadawane pytania

Jak działa koncentrator tlenu w skrócie?

Urządzenie zasysa i spręża powietrze z pomieszczenia. Następnie sita molekularne zatrzymują azot, a do pacjenta trafia gaz bogaty w tlen.

Czy koncentrator tlenu może pracować całą dobę?

Tak. Koncentratory stacjonarne są przystosowane do pracy ciągłej. Pamiętaj tylko o regularnym czyszczeniu filtra i swobodnym dostępie powietrza do urządzenia.

Czy koncentrator tlenu zużywa dużo prądu?

Pobór mocy zależy od modelu. Typowe urządzenie domowe zużywa mniej więcej tyle energii, ile kilka tradycyjnych żarówek. Przy całodobowej pracy widać to jednak na rachunku za prąd.

Czy tlen z koncentratora jest taki sam jak z butli?

Tlen z butli ma niemal stuprocentową czystość. Koncentrator dostarcza tlen o stężeniu ponad 90%. Przy przepływach stosowanych w domu taka różnica nie wpływa na skuteczność terapii.

Czy koncentrator tlenu jest głośny?

Pracujący koncentrator wydaje cichy, równomierny szum. Jego głośność przypomina zwykle pracę lodówki lub wentylatora. Większość osób szybko się do niego przyzwyczaja. Dłuższy przewód tlenowy pozwala ustawić urządzenie dalej od łóżka, na przykład w rogu pokoju.

Jak długo trzeba korzystać z koncentratora?

Długość terapii zależy od stanu zdrowia pacjenta. Niektórzy chorzy potrzebują tlenu tylko przez kilka tygodni, na przykład po ciężkiej infekcji. Inni korzystają z niego przez wiele miesięcy, nawet kilkanaście godzin na dobę. O czasie trwania terapii decyduje lekarz.

Czy można korzystać z koncentratora bez zalecenia lekarza?

Nie rozpoczynaj tlenoterapii na własną rękę. Nadmiar tlenu może zaszkodzić, zwłaszcza osobom z przewlekłą chorobą płuc. Przepływ i czas terapii zawsze ustala lekarz.