Opieka nad osobą leżącą to duże wyzwanie dla całej rodziny. Jednym z największych zagrożeń dla pacjenta, który większość dnia spędza w łóżku, są odleżyny. Powstają szybciej, niż spodziewa się wielu opiekunów, a ich leczenie bywa długie i bolesne. Dobrze dobrany materac przeciwodleżynowy wyraźnie zmniejsza to ryzyko i przynosi choremu ulgę. Poniżej wyjaśniamy, jak działa taki materac i czym różnią się poszczególne modele. Podpowiadamy też, na który z nich zdecydować się w konkretnej sytuacji.

Czym są odleżyny i dlaczego powstają?

Odleżyna to uszkodzenie skóry i tkanek leżących pod nią. Pojawia się w miejscu, które przez dłuższy czas jest uciskane. Ciężar ciała zaciska wtedy drobne naczynia krwionośne. Tkanki dostają za mało tlenu i składników odżywczych, więc zaczynają obumierać.

Najbardziej narażone są miejsca, w których kość znajduje się tuż pod skórą. U osoby leżącej na plecach to przede wszystkim okolica kości krzyżowej, pięty, łopatki oraz tył głowy. Przy leżeniu na boku nacisk przenosi się na biodra i boczną stronę kolan.

Odleżyny rozwijają się etapami. Na początku skóra jest zaczerwieniona i nie blednie po uciśnięciu palcem. Później pojawia się pęcherz albo płytka rana. W zaawansowanych stadiach uszkodzenie sięga głęboko, nawet do mięśni i kości. Im wcześniej zadbasz o profilaktykę, tym większa szansa, że do tego w ogóle nie dojdzie.

Dla kogo jest materac przeciwodleżynowy?

Taki materac przyda się każdej osobie, która przez większą część doby leży lub nie potrafi samodzielnie zmieniać pozycji. Najczęściej korzystają z niego:

• osoby obłożnie chore i seniorzy z ograniczoną sprawnością,
• pacjenci po udarze lub poważnej operacji,
• osoby po złamaniach, na przykład szyjki kości udowej,
• chorzy z porażeniami i niedowładami,
• pacjenci w opiece paliatywnej i długoterminowej.

Ryzyko rośnie, gdy do unieruchomienia dochodzą inne czynniki. Należą do nich niedożywienie i odwodnienie. Skórę dodatkowo osłabia wilgoć przy nietrzymaniu moczu, a gojenie utrudniają choroby układu krążenia. Lekarz lub pielęgniarka mogą ocenić stopień zagrożenia za pomocą prostej skali punktowej, na przykład skali Nortona. Wynik takiej oceny bardzo ułatwia wybór materaca.

Jak działa materac przeciwodleżynowy?

Każdy materac przeciwodleżynowy ma to samo zadanie. Zmniejsza nacisk na najbardziej wrażliwe miejsca ciała i umożliwia swobodny przepływ krwi w tkankach. Producenci osiągają ten cel na dwa sposoby. Jedne materace rozkładają ciężar ciała na jak największej powierzchni, inne regularnie zmieniają miejsca podparcia.

Materace statyczne

Materac statyczny nie ma pompy ani ruchomych części. Wykonuje się go najczęściej z pianki wysokoelastycznej lub termoelastycznej. Pianka dopasowuje się do kształtu ciała i równomiernie rozkłada nacisk. Dzięki temu na wystające kości nie działa tak duża siła jak na zwykłym materacu.

Takie rozwiązanie jest ciche i nie wymaga prądu. Sprawdza się w profilaktyce u osób, które spędzają w łóżku dużo czasu, ale nadal poruszają się samodzielnie lub z niewielką pomocą.

Materace dynamiczne, czyli zmiennociśnieniowe

Materac dynamiczny składa się z komór wypełnionych powietrzem. Podłącza się do niego niewielką sprężarkę, nazywaną też pompą. Sprężarka naprzemiennie napełnia i opróżnia poszczególne komory. Jedna grupa komór unosi się, a druga w tym czasie lekko opada. Ciało pacjenta jest więc podpierane raz w jednych, raz w drugich miejscach.

Pełny cykl trwa zwykle od kilku do kilkunastu minut i powtarza się bez przerwy. Żaden fragment skóry nie jest uciskany zbyt długo. Krew ma czas, żeby dopłynąć do tkanek, a skóra może się regenerować. Ten efekt przypomina naturalne ruchy zdrowego człowieka podczas snu. Osoba leżąca często nie jest w stanie wykonać ich sama, dlatego materac robi to za nią.

Materace zmiennociśnieniowe są skuteczniejsze od statycznych przy średnim i wysokim ryzyku odleżyn. Stosuje się je również wtedy, gdy rany już się pojawiły.

Rodzaje materacy przeciwodleżynowych

Materac bąbelkowy

To najpopularniejszy i najprostszy model zmiennociśnieniowy. Jego powierzchnię tworzą niewielkie komory w kształcie bąbelków. Kładzie się go pod prześcieradłem, na zwykłym materacu albo na płaskim podkładzie piankowym. Ma zazwyczaj kilka centymetrów grubości, więc nie podnosi znacząco poziomu leżenia.

Materac bąbelkowy służy głównie do profilaktyki. Sprawdza się u osób z niskim lub umiarkowanym ryzykiem odleżyn, a także przy zaczerwienieniu skóry w pierwszym stadium. Zwykle jest przeznaczony dla pacjentów o masie ciała do około 100-120 kg. Jest lekki i łatwy w montażu. Kosztuje też mniej od bardziej zaawansowanych modeli.

Producenci często zalecają stosowanie materaca bąbelkowego razem z podkładem piankowym. To płaski materac z gąbki, który tworzy równe i stabilne podłoże pod komorami powietrznymi. Chory leży wtedy wygodniej, a bąbelki pracują równomiernie na całej powierzchni. Dobry podkład ma paroprzepuszczalny pokrowiec odporny na przetarcia. Szybko oddaje wilgoć i łatwo się go czyści.

Materac rurowy

Materac rurowy, nazywany też komorowym, zbudowany jest z poprzecznych komór w kształcie rur. Komory są dużo wyższe od bąbelków. Mają zwykle od kilkunastu do ponad dwudziestu centymetrów wysokości. Głębsze podparcie pozwala ciału zanurzyć się w materacu. Nacisk rozkłada się lepiej, a przerwy w ucisku są wyraźniejsze.

Ten typ wybiera się przy wysokim ryzyku odleżyn oraz przy ranach od drugiego do czwartego stadium. Sprawdza się też u osób o większej masie ciała. Uszkodzoną rurę można zwykle wymienić osobno, bez wymiany całego materaca. Część modeli ma wydzieloną strefę głowy o stałym ciśnieniu. Pacjent leży wtedy wygodniej, a jego głowa nie porusza się razem z komorami.

Materac z mikrowentylacją

To odmiana materaca rurowego. W komorach znajdują się drobne otworki, przez które stale wydostaje się niewielka ilość powietrza. Delikatny przepływ osusza skórę i obniża jej temperaturę. Ma to duże znaczenie u osób, które mocno się pocą albo nie kontrolują potrzeb fizjologicznych. Wilgotna skóra jest bowiem znacznie bardziej podatna na uszkodzenia.

Materace piankowe i hybrydowe

Materace z pianki termoelastycznej lub wysokoelastycznej to typowe rozwiązania statyczne. Często mają nacięcia lub profilowaną powierzchnię. Dzięki niej skóra lepiej oddycha, a nacisk rozkłada się równiej. Dostępne są także materace hybrydowe z piankową podstawą i warstwą komór powietrznych. Działają jak materac dynamiczny, ale przy braku prądu nadal zapewniają podstawowe podparcie.

Jaki materac przeciwodleżynowy wybrać? Najważniejsze kryteria

Nie istnieje jeden model dobry dla każdego pacjenta. Właściwy wybór zależy od stanu zdrowia chorego i warunków, w jakich sprawujesz opiekę. Przed decyzją przeanalizuj poniższe kwestie.

Stopień ryzyka i stan skóry

To najważniejsze kryterium. Ogólna zasada jest prosta. Im wyższe ryzyko i im poważniejsze zmiany na skórze, tym bardziej zaawansowanego materaca potrzebujesz.

• Niskie ryzyko, chory częściowo się porusza: materac piankowy lub bąbelkowy.
• Umiarkowane ryzyko, zaczerwienienia w pierwszym stadium: materac bąbelkowy.
• Wysokie ryzyko, pacjent stale leży: materac rurowy.
• Rany w drugim stadium lub poważniejsze: materac rurowy, najlepiej z mikrowentylacją.

Jeżeli masz wątpliwości, zapytaj lekarza albo pielęgniarkę środowiskową. Te osoby najlepiej ocenią stan skóry pacjenta i podpowiedzą, jakiego podparcia potrzebuje.

Masa ciała i wzrost pacjenta

Każdy materac ma określone dopuszczalne obciążenie. Przy zbyt dużej masie ciała komory się spłaszczają, a ciało dotyka podłoża. Materac traci wtedy swoje działanie. Sprawdź w specyfikacji maksymalną wagę użytkownika i wybierz model z pewnym zapasem.

Zwróć też uwagę na długość materaca. Pięty należą do miejsc najbardziej narażonych na odleżyny. Powinny więc leżeć na powierzchni materaca, a nie na jego krawędzi czy na ramie łóżka.

Sprężarka i jej funkcje

Pompa odpowiada za pracę całego materaca dynamicznego. Dobra sprężarka ma regulację ciśnienia. Dzięki niej dopasujesz twardość materaca do masy ciała pacjenta. Przydatne są również dodatkowe funkcje:

• alarm spadku ciśnienia lub braku zasilania,
• tryb statyczny, ułatwiający zabiegi pielęgnacyjne i przenoszenie chorego,
• zawór szybkiego opróżniania na wypadek konieczności resuscytacji,
• cicha praca, ważna zwłaszcza w sypialni.

Sprężarka pracuje przez całą dobę. Głośne urządzenie potrafi zakłócać sen chorego i domowników. Z tego powodu opiekunowie czasem wyłączają je na noc. To poważny błąd, ponieważ materac bez zasilania przestaje chronić skórę.

Pokrowiec i higiena

Pokrowiec chroni materac przed zabrudzeniem i wilgocią. Najlepiej, gdy jest wodoszczelny i jednocześnie paroprzepuszczalny. Skóra może wtedy oddychać, a płyny nie wnikają do środka. Sprawdź, czy pokrowiec da się łatwo zdjąć, wyprać albo zdezynfekować. W przypadku materacy rurowych dobrze, gdy komory można myć osobno.

Wymiary materaca i łóżko

Materac powinien pasować do łóżka, na którym leży pacjent. Standardowe wymiary to około 90 na 200 cm. Materace rurowe są wysokie, dlatego podnoszą poziom leżenia. Jeżeli łóżko ma barierki, sprawdź, czy po ułożeniu materaca nadal chronią chorego przed wypadnięciem. Z tego powodu materace rurowe najlepiej sprawdzają się na łóżkach rehabilitacyjnych z wysokimi barierkami.

Jaki jest najlepszy materac przeciwodleżynowy?

To pytanie zadaje sobie wielu opiekunów. Najlepszy jest ten materac, który odpowiada potrzebom konkretnego pacjenta. Drogi model rurowy nie przyniesie dodatkowych korzyści osobie, która wstaje z łóżka i porusza się po domu. Z kolei prosty materac bąbelkowy nie wystarczy choremu z głęboką raną.

Kilka przykładów ułatwi Ci decyzję. Senior po złamaniu, który przez kilka tygodni więcej leży, ale potrafi sam zmienić pozycję, dobrze poczuje się na materacu bąbelkowym. Pacjent po rozległym udarze, całkowicie unieruchomiony, potrzebuje materaca rurowego. Jeżeli przy tym mocno się poci lub ma już odleżyny, najlepszym wyborem będzie model z mikrowentylacją.

Dobry materac przeciwodleżynowy poznasz po kilku cechach. Ma regulowane ciśnienie i niezawodną sprężarkę. Jego pokrowiec łatwo utrzymać w czystości, a dopuszczalne obciążenie odpowiada masie ciała pacjenta. Liczy się też dostęp do serwisu. Przy awarii pompy chory nie może długo czekać na naprawę.

Jak prawidłowo korzystać z materaca przeciwodleżynowego?

Nawet najlepszy materac nie zadziała, jeśli będzie źle ustawiony. Na początek ustaw ciśnienie odpowiednie dla masy ciała pacjenta, zgodnie z instrukcją producenta. Następnie wykonaj prosty test dłoni. Wsuń płasko dłoń pod komory na wysokości pośladków chorego. Jeżeli wyczuwasz pod palcami ciało pacjenta, ciśnienie jest za niskie. Gdy materac jest bardzo twardy i mocno wypycha ciało, ciśnienie trzeba zmniejszyć.

Pamiętaj, że materac wspiera opiekę, ale jej nie zastępuje. Nadal regularnie zmieniaj pozycję chorego, zgodnie z zaleceniami lekarza lub pielęgniarki. Codziennie oglądaj skórę w miejscach narażonych na ucisk i dbaj, aby była czysta i sucha. Duże znaczenie ma też odpowiednie odżywienie oraz nawodnienie pacjenta.

Na materacu kładź jak najmniej warstw. Jedno cienkie prześcieradło w zupełności wystarczy. Grube koce albo kilka podkładów ułożonych jeden na drugim osłabiają działanie zmiennego ciśnienia. Prześcieradło powinno być gładkie, bez fałd i zagnieceń.

Raz dziennie sprawdź, czy materac pracuje prawidłowo. Połóż dłoń na jego powierzchni i odczekaj kilka minut. Poczujesz wtedy, jak komory delikatnie unoszą się i opadają. Zwróć też uwagę na przewody. Zagięty albo przygnieciony wąż blokuje przepływ powietrza, a materac szybko traci ciśnienie. Jeżeli sprężarka włączy alarm, nie lekceważ go i od razu sprawdź wszystkie połączenia.

Najczęstsze błędy przy wyborze i użytkowaniu

Opiekunowie często popełniają podobne błędy. Większości z nich łatwo uniknąć.

• Zakup najtańszego modelu bez sprawdzenia, czy pasuje do stanu pacjenta.
• Wybór materaca o zbyt niskim dopuszczalnym obciążeniu.
• Wyłączanie sprężarki na noc lub podczas dłuższej nieobecności.
• Zbyt wiele warstw pościeli między ciałem a materacem.

Kolejnym błędem jest zbyt późna decyzja. Wiele rodzin sięga po materac dopiero wtedy, gdy pojawi się rana. Tymczasem profilaktyka jest dużo prostsza od leczenia. Materac przeciwodleżynowy najlepiej przygotować od pierwszych dni unieruchomienia.

Zakup czy wypożyczenie materaca?

Wiele osób potrzebuje materaca tylko na pewien czas, na przykład podczas rekonwalescencji po operacji. W takiej sytuacji dobrym rozwiązaniem jest wypożyczenie. Nie musisz od razu wydawać dużej kwoty, a po zakończeniu leczenia po prostu oddajesz sprzęt. Wypożyczenie pozwala też sprawdzić, czy wybrany typ materaca odpowiada choremu.

Zakup ma sens przy długotrwałej opiece. Osoba unieruchomiona może ubiegać się o refundację części kosztów w ramach NFZ. Potrzebne jest do tego zlecenie wystawione przez lekarza. Zasady i limity refundacji mogą się zmieniać, dlatego sprawdź je przed zakupem.

W naszej ofercie znajdziesz materace przeciwodleżynowe przeznaczone do profilaktyki. To zmiennociśnieniowy materac bąbelkowy dla osób z niskim ryzykiem odleżyn lub zaczerwienieniem skóry w pierwszym stadium. Do zestawu możesz dobrać piankowy podkład, który zwiększa komfort leżenia. Jeśli chory ma już głębsze rany, skonsultuj wybór materaca z lekarzem.

W Activ-Med wypożyczysz materac przeciwodleżynowy bez kaucji. Dowozimy sprzęt, montujemy go i pokazujemy, jak z niego korzystać. Jeśli masz pytania dotyczące doboru materaca, zadzwoń do nas. Pomożemy Ci ocenić, czy materac bąbelkowy odpowiada potrzebom Twojego bliskiego.

Najczęściej zadawane pytania

Jak działa materac przeciwodleżynowy?

Materac zmniejsza i rozkłada nacisk na ciało pacjenta. Modele zmiennociśnieniowe robią to dzięki komorom powietrznym, które sprężarka naprzemiennie napełnia i opróżnia. Skóra w żadnym miejscu nie jest uciskana zbyt długo, więc krew swobodnie dociera do tkanek.

Czy materac bąbelkowy wystarczy?

Materac bąbelkowy sprawdzi się w profilaktyce i przy pierwszych zaczerwienieniach skóry. Przy wysokim ryzyku albo przy istniejących ranach lepszym wyborem będzie materac rurowy.

Czy materac przeciwodleżynowy kładzie się na zwykły materac?

Materac bąbelkowy układa się na standardowym materacu albo na podkładzie piankowym. Taki zestaw zwiększa komfort leżenia. Wysokie materace rurowe kładzie się zwykle bezpośrednio na leżu łóżka albo na cienkim podkładzie. Zawsze kieruj się instrukcją producenta.

Czy sprężarka może pracować całą dobę?

Tak, sprężarka jest przystosowana do pracy ciągłej. Nie wyłączaj jej na noc. Materac bez zasilania przestaje zmieniać ciśnienie i nie chroni chorego przed odleżynami.

Jak dbać o materac przeciwodleżynowy?

Regularnie przecieraj pokrowiec środkiem dezynfekującym przeznaczonym do takich wyrobów. Sprawdzaj, czy przewody nie są zagięte, a komory nie tracą powietrza. Filtr sprężarki czyść zgodnie z instrukcją.