Zwichnięcie barku może wydarzyć się podczas upadku, uprawiania sportu, wypadku komunikacyjnego czy gwałtownego ruchu ręką. Uraz zwykle powoduje silny ból, ograniczenie możliwości poruszania kończyną i widoczną zmianę zarysu stawu. W takiej sytuacji konieczna jest pomoc medyczna, ponieważ nastawianie barku nie powinno być wykonywane samodzielnie. Repozycja ma przywrócić prawidłowe położenie głowy kości ramiennej względem panewki, ale nie kończy procesu leczenia. Uszkodzeniu mogą ulec również struktury odpowiadające za stabilność stawu, dlatego kolejnym etapem jest ochrona barku, a następnie odpowiednio zaplanowana rehabilitacja. Jeśli specjalista zaleci ćwiczenia bierne, jednym z rozwiązań może być wykorzystanie szyny CPM na bark, pozwalającej prowadzić kontrolowaną mobilizację stawu bez aktywnej pracy mięśni pacjenta.

Na czym polega nastawianie barku po zwichnięciu?

Staw ramienny zapewnia kończynie górnej bardzo duży zakres ruchu, ale jednocześnie jego budowa sprawia, że może ulegać zwichnięciom. Do urazu dochodzi wtedy, gdy głowa kości ramiennej przemieszcza się poza swoje prawidłowe położenie w panewce. Pacjent może odczuwać bardzo silny ból, a wykonywanie ruchów ręką staje się znacznie ograniczone lub niemożliwe. Charakterystyczna może być również zmiana naturalnego kształtu okolicy barku. Nastawienie barku, określane również jako repozycja, polega na przywróceniu elementów stawu do prawidłowego położenia. Nie należy jednak traktować tego jako czynności, którą można wykonać samodzielnie albo z pomocą przypadkowej osoby. Próba gwałtownego pociągnięcia za rękę czy „włożenia barku na miejsce” może spowodować dodatkowe uszkodzenia. W okolicy stawu przebiegają naczynia i nerwy, a samemu zwichnięciu mogą towarzyszyć złamania lub uszkodzenia tkanek miękkich. Dlatego osoba z podejrzeniem zwichnięcia powinna zostać zbadana przez personel medyczny. Specjalista ocenia charakter urazu i decyduje o dalszym postępowaniu. Samo nastawienie polega na zastosowaniu odpowiedniego manewru prowadzącego do repozycji stawu. Sposób postępowania zależy między innymi od rodzaju zwichnięcia, stanu pacjenta i charakteru urazu. Po repozycji lekarz ocenia efekt oraz ustala dalsze postępowanie. To szczególnie ważne, ponieważ zwichnięcie nie ogranicza się wyłącznie do chwilowej zmiany położenia kości. W czasie urazu mogą zostać nadmiernie rozciągnięte albo uszkodzone struktury stabilizujące bark. Właśnie dlatego po skutecznym nastawieniu ręka nie powinna od razu wracać do normalnych obciążeń.

Czy można samemu nastawić bark?

Przy silnym bólu i widocznej deformacji naturalną reakcją może być chęć jak najszybszego przywrócenia barku do właściwego położenia. Samodzielne nastawianie zwichniętego barku nie jest jednak bezpiecznym sposobem postępowania. Bez odpowiedniego badania trudno stwierdzić, jakie dokładnie uszkodzenia powstały podczas urazu. Objawy sugerujące zwichnięcie mogą współistnieć ze złamaniem, a gwałtowna manipulacja kończyną może pogłębić uraz. Dodatkowym problemem jest możliwość uszkodzenia struktur znajdujących się w sąsiedztwie stawu. Nie należy więc próbować nastawiać barku poprzez gwałtowne szarpanie, ciągnięcie ręki, wykonywanie szerokich ruchów czy uciskanie okolicy stawu. Dotyczy to również sytuacji, w której pacjent miał już wcześniej zwichnięty bark i wydaje mu się, że zna sposób pozwalający przywrócić go do właściwego położenia. Do czasu uzyskania profesjonalnej pomocy kończynę należy chronić przed zbędnym ruchem i nie próbować sprawdzać na siłę jej zakresu ruchomości. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których oprócz bólu i deformacji pojawiają się zaburzenia czucia, drętwienie, osłabienie kończyny lub inne niepokojące objawy. Wymagają one pilnej oceny medycznej. Równie ważne jest to, co dzieje się po repozycji. Ustąpienie największego bólu może stworzyć wrażenie, że problem został rozwiązany. Tymczasem przywrócenie prawidłowego ustawienia stawu jest dopiero pierwszym etapem leczenia.

Co dzieje się po nastawieniu zwichniętego barku?

Po nastawieniu barku konieczne jest zapewnienie odpowiednich warunków do regeneracji struktur, które ucierpiały podczas zwichnięcia. Dalsze postępowanie zależy od charakteru urazu, wieku pacjenta, jego aktywności, wcześniejszych problemów z barkiem oraz ewentualnych dodatkowych uszkodzeń. Lekarz może zalecić czasowe ograniczenie ruchomości kończyny. Okres ochronny ma umożliwić gojenie tkanek i ograniczyć ryzyko ponownego urazu. Nie powinien być jednak samodzielnie wydłużany tylko dlatego, że pacjent obawia się wykonywania ruchów ręką. Zarówno zbyt szybkie przeciążanie, jak i niepotrzebnie przedłużony bezruch mogą utrudniać późniejszy powrót do sprawności. Po okresie ochronnym rozpoczyna się stopniowe odzyskiwanie ruchomości. Rehabilitacja nie polega na natychmiastowym uzyskaniu maksymalnego zakresu. Ruch wprowadzany jest etapowo i powinien uwzględniać ograniczenia wynikające z rodzaju urazu. W początkowym okresie mogą być stosowane między innymi odpowiednio dobrane ćwiczenia oraz kontrolowana mobilizacja bierna. W ruchu biernym pacjent nie wykorzystuje aktywnie siły mięśni do poruszania stawem. Ruch wykonywany jest zewnętrznie – na przykład przez fizjoterapeutę albo przeznaczone do tego urządzenie rehabilitacyjne. Następnie, w zależności od postępów, wprowadzane są kolejne formy aktywności. Stopniowo coraz większego znaczenia nabierają ćwiczenia czynne, wzmacnianie mięśni i odbudowywanie stabilności barku. Nie można zapominać, że po zwichnięciu celem rehabilitacji nie jest wyłącznie możliwość ponownego uniesienia ręki. Staw powinien odzyskać odpowiednią kontrolę i stabilność podczas codziennych czynności. Jest to szczególnie istotne w kontekście ograniczenia ryzyka kolejnego zwichnięcia.

Rehabilitacja po nastawieniu barku – kiedy można rozpocząć ćwiczenia?

Moment rozpoczęcia rehabilitacji ustala się indywidualnie. Zależy on od charakteru zwichnięcia i ewentualnych uszkodzeń towarzyszących. Nie ma więc jednego schematu ćwiczeń odpowiedniego dla każdego pacjenta. Na początku priorytetem jest ochrona uszkodzonych struktur. W późniejszym okresie stopniowo wprowadza się ruch. Kolejne etapy mogą obejmować ćwiczenia bierne, czynno-bierne, czynne, a następnie wzmacniające i stabilizacyjne. Szczególnie ważna jest kontrola zakresu ruchu. Po zwichnięciu niektóre ustawienia ramienia mogą początkowo nie być wskazane. Dlatego samodzielne próby szybkiego „rozciągnięcia” barku mogą przynieść efekt odwrotny od zamierzonego. Tempo rehabilitacji powinno wynikać z procesu gojenia, a nie z chęci jak najszybszego uzyskania pełnego zakresu ruchomości. Jeżeli lekarz lub fizjoterapeuta zaleci ruch bierny, można wykorzystać urządzenie, które pozwala wykonywać go w kontrolowanych warunkach. Takim rozwiązaniem jest szyna CPM na bark. Skrót CPM oznacza Continuous Passive Motion, czyli ciągły ruch bierny. Urządzenie porusza kończyną w ustawionym zakresie bez konieczności aktywnego wykonywania ruchu przez pacjenta. Szyna CPM nie zastępuje fizjoterapeuty ani całego programu usprawniania. Może natomiast stanowić narzędzie wykorzystywane na określonym etapie rehabilitacji, jeśli istnieją do tego wskazania. Parametry urządzenia – przede wszystkim zakres i prędkość ruchu oraz czas ćwiczenia – powinny odpowiadać zaleceniom osoby prowadzącej leczenie. Po odzyskaniu odpowiedniego zakresu ruchomości rehabilitacja koncentruje się coraz bardziej na aktywnej pracy pacjenta. Ważne stają się mięśnie odpowiadające za stabilizację stawu ramiennego oraz prawidłową pracę łopatki. Dopiero kolejne etapy przygotowują bark do większych obciążeń, pracy fizycznej czy aktywności sportowej.

Szyna CPM na bark po nastawieniu – wypożyczalnia sprzętu do rehabilitacji

Jeżeli w procesie usprawniania po zwichnięciu i nastawieniu barku specjalista zaleci wykonywanie kontrolowanych ćwiczeń biernych, jednym z dostępnych rozwiązań jest wykorzystanie szyny CPM. ACTIV-MED prowadzi wypożyczalnię szyn CPM do ćwiczenia barku, dzięki czemu urządzenie może być wykorzystywane w domu przez okres odpowiadający aktualnemu etapowi rehabilitacji. Szyna CPM na bark wykonuje za pacjenta powtarzalny ruch w określonym zakresie. Oferowane przez ACTIV-MED urządzenia pozwalają regulować parametry pracy, w tym kąty, prędkość, czas ćwiczenia oraz czas pauzy. Dostępne są również funkcje umożliwiające dopasowanie terapii do sposobu prowadzenia rehabilitacji. W przypadku barku możliwe jest wykonywanie różnych rodzajów ruchu, zależnie od zastosowanego urządzenia i ustawień. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien samodzielnie wybierać maksymalny dostępny zakres. Szczególnie po świeżym zwichnięciu ochrona gojących się struktur ma pierwszeństwo przed szybkim zwiększaniem ruchomości. Z tego powodu parametry pracy szyny powinny wynikać z zaleceń lekarza lub fizjoterapeuty. Urządzenie pozwala następnie powtarzać wskazany ruch w kontrolowanych warunkach i może ułatwiać realizowanie zaleconej części rehabilitacji w domu. Wynajem sprzętu jest praktycznym rozwiązaniem, ponieważ szyna może być potrzebna jedynie na określonym etapie powrotu do sprawności. Wraz z postępem leczenia większego znaczenia nabierają ćwiczenia czynne, wzmacnianie oraz trening stabilizacji.

Nastawianie barku jest zatem początkiem, a nie końcem leczenia zwichnięcia. Po przywróceniu prawidłowego położenia stawu trzeba zadbać o regenerację uszkodzonych struktur, stopniowe odzyskanie ruchomości i późniejsze wzmocnienie barku. Jeśli jednym z zaleconych elementów terapii jest ciągły ruch bierny, można skorzystać z oferty wypożyczalni szyn CPM na bark ACTIV-MED. Urządzenie umożliwia prowadzenie kontrolowanej mobilizacji w warunkach domowych, natomiast zakres i sposób jego wykorzystania powinny zawsze pozostawać zgodne z indywidualnymi zaleceniami specjalisty.